به گزارش مجله خبری آلما به نقل از پایگاه خبری تحلیلی انتخاب (Entekhab.ir) :
ویتامین D فقط برای سلامت استخوانها ضروری نیست؛ پژوهشهای سالهای اخیر نشان دادهاند که این ویتامین نقش مهمی در تنظیم عملکرد سیستم ایمنی نیز دارد. به همین دلیل، دانشمندان در حال بررسی ارتباط آن با بیماریهای خودایمنی هستند؛ بیماریهایی که در آنها سیستم ایمنی به اشتباه به بافتهای سالم بدن حمله میکند.
به گزارش انتخاب و به نقل از انلی مای هلث؛ بر اساس شواهد علمی، کمبود ویتامین D بهتنهایی عامل ایجاد بیماریهای خودایمنی نیست، اما مطالعات نشان میدهند که این کمبود میتواند در شروع، پیشرفت یا شدت این بیماریها نقش داشته باشد.
مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ در International Journal of Molecular Sciences منتشر شد نیز این موضوع را تأیید میکند. به همین دلیل، حفظ سطح مناسب ویتامین D بخش مهمی از مراقبتهای سلامت، بهویژه برای افرادی است که به بیماریهای خودایمنی مبتلا هستند یا در معرض خطر ابتلا قرار دارند.
دکتر توشار تایال، متخصص داخلی، میگوید:
«سالهاست که نقش ویتامین D در حفظ سلامت استخوانها و تنظیم متابولیسم کلسیم شناخته شده است، اما اکنون شواهد علمی کافی وجود دارد که نشان میدهد این ویتامین در تنظیم سیستم ایمنی نیز نقش اساسی دارد. ویتامین D به حفظ تعادل میان فعال شدن پاسخ ایمنی و جلوگیری از حمله سیستم ایمنی به سلولهای سالم بدن کمک میکند. برهم خوردن این تعادل میتواند عملکرد طبیعی سیستم ایمنی را مختل کند.»
نقش ویتامین D در سلامت سیستم ایمنی
مطالعهای در سال ۲۰۲۳ که در نشریه Experimental and Molecular Pathology منتشر شد نشان داد که ویتامین D با تأثیر بر فعالیت سلولهای ایمنی، به عملکرد صحیح سیستم ایمنی کمک میکند.
این ویتامین باعث میشود:
* بدن در برابر عفونتها پاسخ مناسبی بدهد.* از واکنشهای بیش از حد سیستم ایمنی که میتوانند به بافتهای سالم آسیب برسانند، جلوگیری شود.
به بیان دیگر، ویتامین D سیستم ایمنی را صرفاً تقویت نمیکند، بلکه آن را تنظیم میکند تا در زمان مناسب فعال شود و بیش از حد واکنش نشان ندهد.
همچنین، مرور نظاممند دیگری که در سال ۲۰۲۵ در European Journal of Cardiovascular Medicine منتشر شد، نشان داد که کاهش شدید سطح ویتامین D ممکن است این تعادل را بر هم بزند و در برخی افراد خطر پاسخهای غیرطبیعی سیستم ایمنی را افزایش دهد.
مطالعات چه نشان میدهند؟
در سالهای اخیر، مطالعات مشاهدهای متعددی ارتباط میان کمبود ویتامین D و بیماریهای خودایمنی را بررسی کردهاند.
نتایج بسیاری از این تحقیقات نشان داده است که:
* افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی معمولاً سطح پایینتری از ویتامین D نسبت به افراد سالم دارند.* در برخی بیماریهای خودایمنی، هرچه سطح ویتامین D پایینتر باشد، شدت یا فعالیت بیماری نیز بیشتر است.
اما پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها به معنای رابطه علت و معلولی نیست.
به عبارت دیگر، هنوز ثابت نشده است که کمبود ویتامین D مستقیماً باعث بروز بیماریهای خودایمنی میشود؛ بلکه احتمال دارد بر روند شکلگیری یا پیشرفت این بیماریها اثر بگذارد.
دکتر تایال نیز میگوید:
«سطح پایین ویتامین D نشان نمیدهد که این کمبود علت بیماریهای خودایمنی است، اما میتواند بر روند ایجاد و پیشرفت این بیماریها تأثیر بگذارد.»
نقش ژنتیک و عوامل محیطی
مطالعهای که در سال ۲۰۲۵ در نشریه Frontiers in Immunology منتشر شد، نشان داد که بیماریهای خودایمنی حاصل تعامل عوامل ژنتیکی و محیطی هستند.
از مهمترین عوامل خطر میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
* سابقه خانوادگی بیماریهای خودایمنی* برخی عفونتها* سیگار کشیدن* استرس مزمن* رژیم غذایی نامناسب* کمبود ویتامین D
به باور پژوهشگران، این عوامل میتوانند در افرادی که از نظر ژنتیکی مستعد هستند، بیماری را آغاز یا تشدید کنند.
همچنین افرادی که:
* کمتر در معرض نور خورشید قرار میگیرند،* پوست تیرهتری دارند،* بیشتر سطح بدن خود را میپوشانند،* یا در مناطق کمنور زندگی میکنند،
بیشتر در معرض کمبود ویتامین D قرار دارند.
آیا مصرف مکمل ویتامین D به کنترل بیماریهای خودایمنی کمک میکند؟
مصرف مکمل ویتامین D معمولاً برای اصلاح کمبود این ویتامین توصیه میشود. اصلاح این کمبود علاوه بر حفظ سلامت استخوانها، ممکن است به عملکرد طبیعی سیستم ایمنی نیز کمک کند.
برخی کارآزماییهای بالینی نشان دادهاند که مصرف مکمل در بعضی بیماران میتواند نتایج امیدوارکنندهای داشته باشد، اما شواهد موجود هنوز قطعی نیست و تحقیقات بیشتری برای مشخص شدن تأثیر آن بر پیشگیری یا کنترل بلندمدت بیماریهای خودایمنی در حال انجام است.
دکتر تایال هشدار میدهد:
«مکمل ویتامین D نباید جایگزین درمانهای تجویزشده توسط پزشک شود. افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی باید داروها، رژیم غذایی و برنامه درمانی خود را طبق نظر پزشک ادامه دهند. همچنین مصرف خودسرانه دوزهای بالای ویتامین D میتواند عوارض جدی برای سلامتی ایجاد کند.»
چگونه سطح ویتامین D را در حد مطلوب حفظ کنیم؟
برای حفظ سطح مناسب این ویتامین، متخصصان توصیه میکنند:
* روزانه و بهصورت ایمن از نور خورشید بهرهمند شوید.* رژیم غذایی متعادلی داشته باشید.* غذاهای حاوی ویتامین D مانند ماهیهای چرب، زرده تخممرغ، لبنیات غنیشده و غلات غنیشده را مصرف کنید.* در صورت تشخیص کمبود، با نظر پزشک از مکمل ویتامین D استفاده کنید.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
افرادی که در معرض خطر کمبود ویتامین D قرار دارند، بهتر است با انجام آزمایش خون، سطح این ویتامین را بررسی کنند.
اگر کمبود ویتامین D تأیید شود، پزشک بر اساس شرایط فرد، دوز مناسب مکمل را تجویز خواهد کرد.
جمعبندی
امروزه ویتامین D تنها یک ویتامین مؤثر بر سلامت استخوانها محسوب نمیشود، بلکه یکی از تنظیمکنندههای مهم سیستم ایمنی است. مطالعات نشان میدهند افراد مبتلا به بیماریهای خودایمنی اغلب سطح پایینتری از این ویتامین دارند و کمبود آن ممکن است با افزایش فعالیت یا شدت برخی از این بیماریها همراه باشد.
با این حال، شواهد علمی موجود نشان نمیدهد که کمبود ویتامین D بهتنهایی باعث ایجاد بیماریهای خودایمنی میشود. به نظر میرسد این کمبود، در کنار عوامل ژنتیکی و سایر عوامل محیطی، بر روند بروز یا پیشرفت بیماری تأثیر بگذارد. بنابراین، حفظ سطح مناسب ویتامین D، در کنار پیروی از درمانهای پزشکی و سبک زندگی سالم، میتواند بخشی مهم از مراقبت از سلامت افراد مبتلا یا در معرض خطر بیماریهای خودایمنی باشد.